Praviĺna!

Pravily pastanoŭki znakaŭ prypynku i dvukośsia pry prostaj movie i cytatach §64

  1. U zaliežnaści ad miesca sloŭ aŭtara, jakija ŭvodziać prostuju movu, staviacca nastupnyja znaki prypynku:
    kali prostaja mova zapisvajecca ŭ radok, jana zakliučajecca ŭ dvukośsie.
    Napryklad:

    Barvina pracisnuŭsia praz natoŭp da Andreja i Sankoŭskaha i z chodu skazaŭ: «Pojdziem» (P.Piestrak).
    Paslancy narodnyja skazali: «Adnoj siam’joju žyć narod naš budzie ad hetych por na viečnyja viaki» (P.Pančanka);
    kali prostaja mova pačynajecca z abzaca, pierad joj stavicca praciažnik.
    Napryklad:
    Vasiĺ užo hatoŭ byŭ znoŭ pakryŭdzicca, alie Hanna dobra, ščyra prosić:
    – Skažy što-niebudź!..
    (I.Mieliež).
    Niechta hučna klikaŭ z druhoha bieraha:
    – Hej, paromščyk, davaj pierapravu!
    (M.Lyńkoŭ);
    kali slovy aŭtara stajać pierad prostaj movaj, to paślia ich stavicca dvukrop’je, a prostaja mova, jakaja pačynajecca nie z abzaca, zakliučajecca ŭ dvukośsie.
    Napryklad:
    U pramovie na ŭračystym schodzie Jakub Kolas havaryŭ: «Majo slova, choć i vuźkimi darohami, alie dachodzila da naroda»;
    kali slovy aŭtara stajać u siaredzinie prostaj movy, padzialiajučy jaje na dźvie častki, to pierad slovami aŭtara ŭ zaliežnaści ad intanacyjnaha afarmlieńnia pieršaj častki prostaj movy staviacca pytaĺnik, kličnik, šmatkrop’je ci koska i ŭślied za hetymi znakami – praciažnik, a paślia sloŭ aŭtara – abo kropka i praciažnik (kali pieršaja častka prostaj movy z’jaŭliajecca zakončanym skazam), abo koska i praciažnik (kali pieršaja častka prostaj movy nie z’jaŭliajecca zakončanym skazam).
    Napryklad:
    «Chiba ž možam my z taboju zajmacca niesur’joznymi spravami? – pytańniem na pytańnie adkazala Nadzia i pryharnula da siabie Majku, prytulila, jak tuliać daroslyja malych dziaciej. – Raskazvaj, jak žyvieš, jak vajuješ?» (M.Lyńkoŭ).
    «Ściapanka, – skazaŭ čalaviek, – idzi pasiadzi ŭ ciańku, ty stamiŭsia» (K.Čorny).
    «Ech, vadzička… – praciahvaŭ Sava, vycirajučy tvar krysom kurtki, – kvietkami pachnie» (P.Piestrak).

  2. U slovach aŭtara mohuć užyvacca dva dziejaslovy sa značeńniem maŭlieńnia, dumki ci bliźkija da ich pa značeńni; pry hetym kali druhi dziejasloŭ adnosicca da druhoj častki prostaj movy, to paślia sloŭ aŭtara staviacca dvukrop’je i praciažnik.
    Napryklad:

    «Ja skazaŭ by vam, dy toĺki nie viedaju, jak prymiecie vy toje, što ja skažu, – cicha adzyvajecca jon. I, momant sčakaŭšy, dadaje: – Ja dumaju, što z hetaha ničoha nie budzie» (Ja.Kolas).
    «Viedaješ, mama, kaho ja pryviala? – viesiela skazala dačka i tajemna prašaptala: – Heta toj samy hość, jakoha my ŭsie kaliści ratavali ad niemcaŭ» (Ja.Maŭr).

  3. Kali ŭ skladzie sloŭ aŭtara, što stajać pierad prostaj movaj, niama dziejaslovaŭ sa značeńniem maŭlieńnia, dumki ci bliźkich da ich pa značeńni, to ŭ kancy sloŭ aŭtara stavicca kropka.
    Napryklad:

    Urešcie dzied dastaje z kišeni kavalak chlieba.
    – Ješ, Vichor… Na-a-a…
    (Z.Biadulia).
    Viktar zapliuščyŭ vočy i na ŭvieś pakoj prytvorna zachrop. «Chaj dumaje, što ja spliu…» (B.Sačanka).

  4. Kali slovy aŭtara iduć za prostaj movaj, to paślia prostaj movy ŭ adpaviednaści z intanacyjaj staviacca pytaĺnik, kličnik, šmatkrop’je ci koska (na miescy kropki), a za hetymi znakami – praciažnik.
    Napryklad:

    – Što vy siońnia niešta nie ŭ humory? – zapytalasia Jadvisia i hlianula na nastaŭnika (Ja.Kolas).
    – Ech, što za miaścina! – pačaŭ jon [Labanovič] i raptam pierapyniŭ samoha siabie (Ja.Kolas).
    «Vam, Lieskaviec, vidać, chočacca, kab asabista vas pachvalili», – Lida skazala heta jak by miž inšym, navat nie paviarnuŭšysia da jaho (I.Šamiakin).

  5. Niavykazanaja prostaja mova, pry jakoj u skladzie sloŭ aŭtara zvyčajna jość dziejasloŭ dumać (padumać) abo inšyja slovy, spalučeńni sloŭ i navat skazy sa značeńniem dumki, mierkavańnia, razvažańnia i pad., zaŭsiody biarecca ŭ dvukośsie.
    Napryklad:

    «Čamu heta pytala jana [Jadvisia] pra knihu? – padumaŭ Labanovič. – Ci nie palažyla jana čaho tudy?» (Ja.Kolas).
    «Vo ŭskočyŭ dyk uskočyŭ», – čuchaŭ patylicu Jaŭchim Babaj (B.Sačanka).
    «Niešta ŭ ich doma zdarylasia, – zabilasia ŭ Ivana tryvožna serca. – Inakš čužoha čalavieka na noč nie zaprašali b» (B.Sačanka).

  6. Repliki dźviuch i boĺš asob (u dyjalohu) zvyčajna zapisvajucca z čyrvonaha radka i z praciažnikam pierad kožnaj replikaj.
    Napryklad:

    – Ty pa vioscy voĺna chodziš?
    – Chadžu, jak i chadziŭ. A što?
    – Ničoha, nikoha nie baišsia?
    – Ja nie zlodziej, nie zabojca. Čaho ž mnie bajacca? (B.Sačanka).
    – Boj byŭ, Valia.
    – Dzie?
    – Nad moram. Dalioka.
    – Z kim?
    – Nieviadoma
    (I.Mieliež).

  7. Kali niekaĺki replik zapisvajucca ŭ radok biez ukazańnia, kamu jany naliežać, to pamiž imi stavicca praciažnik i kožnaja z ich biarecca ŭ dvukośsie.
    Napryklad:

    «Vy jašče nie byli ŭ svajoj školie?» – «Nie, nie byla. I nie viedaju, jakaja jana tam. A vy ŭžo daŭno tut?» – «A ŭžo zaraz dva miesiacy budzie» (Ja.Kolas).

  8. Kali paślia papiaredniaj repliki iduć slovy aŭtara, to pierad nastupnaj replikaj praciažnik nie stavicca.
    Napryklad:

    Narešcie adčyniajucca dźviery, niedzie breša sabaka, uvachodžu. Pierada mnoj chlopčyk z liampaj u rukach. «Ty što tut robiš?» – pytajusia. «Ničoha, – kaža. – Čystapisańnie pišu» (V.Bykaŭ).

  9. Cytaty, jak i prostaja mova, biarucca ŭ dvukośsie. Skaračeńnie cytaty abaznačajecca šmatkrop’jem.
    Napryklad:

    «Piśmieńnik, jaki nie pracuje nad movaj, nie klapocicca ab papaŭnieńni svaich moŭnych zapasaŭ, – pisaŭ Jakub Kolas, – moža stać pierad niebiaśpiekaj apynucca za dźviaryma litaratury».
    Kandrat Krapiva adznačaŭ, što «…kancyliaryzmy boĺš za ŭsio psujuć našu litaraturnuju movu i im treba ab’javić biaźlitasnuju vajnu».

Zapościć
Adpravić