Praviĺna!

Koska ŭ skladanazaliežnym skazie §58

  1. Koska stavicca:
    pamiž haloŭnaj i dadanaj častkami.
    Napryklad:

    Pasadžu kalia viosak sady maladyja, kab ty viečna ćvila i ŭ ščaści rasla, darahaja maja Bielaruś (P.Pančanka).
    Jany vyjechali z dvara, kali apošniaja žoŭtaja paloska zary daharala na zachadzie (U.Karatkievič).
    Kab liubić Bielaruś našu miluju, treba ŭ roznych krajach pabyvać… (A.Stavier).
    Dziady i baćki našu movu stvarali, kab zvonka źviniela, byla jak ahoń (P.Broŭka);
    pamiž dadanymi častkami, jakija adnosiacca da adnoj i boĺš haloŭnych častak.
    Napryklad:
    Hliań tudy, dzie mašyny śpiavajuć, dzie palaje ŭ horanie staĺ, dzie rabočyja pieśni skladajuć pad staliovy napieŭ malatka (P.Trus).
    A tam, dzie razam my prajšli, viasieńni hul nie moŭknuŭ, hazony pyšna raśćvili, zazichacieli vokny (M.Tank).
    Kali dadanaja častka staić u siaredzinie haloŭnaj, jana vydzialiajecca koskami z dvuch bakoŭ.
    Napryklad:
    Nad uskrajkam liesu, dzie pačynalisia žoŭtyja piaski, zaźviniela pieśnia liasnoha žavaranka (Ja.Kolas).

  2. Kali adnarodnyja dadanyja častki źviazvajucca pry dapamozie adzinočnych zlučnikaŭ i, dy (u značeńni «i»), abo, ci, to pamiž imi koska nie stavicca.
    Napryklad:

    Ja liubliu časinu navaĺnicy, kali b’je piarun pa ŭsich ladach i zlujucca ŭ chmarach bliskavicy (P.Pančanka).
    Niekatoryja išli daliej, dzie bylo načaĺstva i dzie razdalisia hetyja niečakanyja vybuchi (V.Bykaŭ).
    Jak toĺki razdniela i ŭzyšlo sonca, pačali źbiracca vučni (Ja.Kolas).
    Pierad supraciŭnymi zlučnikami i pierad zlučnikam i, jaki paŭtarajecca pamiž adnarodnymi dadanymi častkami, koska stavicca.
    Napryklad:
    Naradziŭsia ja ŭ mai, jak sady vakol ćvili, a ŭ nadniomanskim hai raśpiavali salaŭi (A.Rusak).

  3. Koska nie stavicca pierad zlučnikami i, dy (u značeńni «i»), abo, ci, što źviazvajuć dźvie haloŭnyja častki, da jakich adnosicca ahuĺnaja dadanaja častka.
    Napryklad:

    Užo sonca prahliadvala praz vieršaliny chvoj i pačynala adčuvacca haračynia lietniaha dnia, kali nastaŭniki padyšli da balota (Ja.Kolas).
    Kali nastupaje hlybokaja vosień, nad ziamlioj nizka ścieliecca tuman abo imžyć drobny doždž (K.Čorny).

  4. Kali dadanaja častka źviazvajecca z haloŭnaj pry dapamozie sastaŭnych padparadkavaĺnych zlučnikaŭ (pierš čym, zatym što, paślia taho jak, dlia taho kab, pa miery taho jak, da taho času pakuĺ, z pryčyny taho što, niahliedziačy na toje što, dziakujučy tamu što, u suviazi z tym što i inš.), to koska stavicca pamiž dadanaj častkaj i haloŭnaj, kali dadanaja pačynajecca takim zlučnikam i staić pierad haloŭnaj (zlučnik nie razryvajecca).
    Napryklad:

    Z toj pary jak pajšli na ablavu, ciahniecca ich paliavańnie da siońniašnich dzion (A.Kuliašoŭ).
    Dlia taho kab praca davala plionnyja vyniki, treba pryvučyć da stalych i sur’joznych adnosin da jaje z malych hadoŭ (Ja.Kolas).
    Pa miery taho jak nieba śviatliela, ciemra źmianialasia redkim liohkim zmrokam… (I.Mieliež).
    Kali dadanaja častka skaza staić paślia haloŭnaj, koska stavicca abo pierad druhoj častkaj sastaŭnoha padparadkavaĺnaha zlučnika, abo pierad hetym zlučnikam u poŭnym jaho skladzie ŭ zaliežnaści ad sensu.
    Napryklad:
    Ja hetu movu ŭziaŭ sabie tamu, što zašmat u joj bylo harotnych piesień (M.Tank).
    Babka byla spahadlivaja da čužoha hora, tamu što sama pieražyla šmat pakut i niahod (Ju.Pšyrkoŭ).
    Jon paabiacaŭ nie pakidać haliereju da taho času, pakuĺ nie adkryjecca novaja ekspazicyja.

  5. U zaliežnaści ad sensu koska moža stavicca paślia pieršaj častki sastaŭnoha padparadkavaĺnaha zlučnika.
    Napryklad:

    Pierad tym, jak iści ŭ polie, jana prybirala ŭ chacie, myla padlohu, lavy (B.Sačanka).
    Pa miery taho, jak prypyniaŭsia dzie ŭ vioscy Jeĺski sa svaim atradam, prypyniaŭsia i Ściapan (P.Piestrak).
    Niahliedziačy na toje, što davialosia nieści na pliačach tol i bojeprypasy, adstajučych nie bylo (I.Mieliež).
    Moža navat tamu, što navokal bylo mnoha prastoru, chlopcu raptam stala niaŭtuĺna (I.Čyhrynaŭ).

  6. Koska nie stavicca pierad jak, kali, što i inš., jakija ŭvachodziać u sklad ustojlivych vyrazaŭ typu jak nie treba liepš, jak ni ŭ čym nie byvala, kali b to ni bylo, što b tam ni bylo i inš.
    Napryklad:

    Usio bylo vyličana i vymierkavana jak nie treba liepš (K.Čorny).
    Supakojsia, prašu ciabie. Što b tam ni bylo, u našych adnosinach ničoha nie źmienicca (K.Krapiva).
    U vyrazach nie chto inšy, jak…, nie što inšaje, jak… pierad jak stavicca koska.
    Napryklad:
    Pryjšoŭ nie chto inšy, jak naš susied.
    Heta nie što inšaje, jak ciaha da taje samaje stychii, u jakoj žyli ich raniejšyja prodki (K.Krapiva).

  7. Kali pobač stajać dva padparadkavaĺnyja zlučniki (ci zlučnik i zlučaĺnaje slova), a taksama zlučaĺny i padparadkavaĺny zlučniki (u skazach z roznymi vidami suviazi), to pamiž imi stavicca koska.
    Napryklad:

    _Bryhadzie rabočych skazali, što, kali svoječasova budzie zakončany ab’jekt, jany atrymajuć premiju.
    Pot zalivaŭ vočy, alie, kab nie vydać svajoj slabaści, chlopiec nie kidaŭ vioslaŭ (I.Šamiakin).

  8. Pierad druhim zlučnikam koska nie stavicca, kali haloŭnaja častka pačynajecca slovami dyk, to.
    Napryklad:

    A jašče pomnić jon [Alieś], što kali prychodzili žaŭniery ŭ viosku, dyk naśmichalisia z usich, abzyvajučy «mužykami» (P.Broŭka).
    Jon čalaviek darma što sur’jozny, a kali razhavorycca, dyk liuba sluchać (K.Krapiva).
    Treba bylo adpačyć, alie Ivan adčuvaŭ, što kali ŭpadzie ŭ śnieh, to napeŭna boliej užo nie ŭstanie (V.Bykaŭ).

  9. Kali pierad padparadkavaĺnym zlučnikam ci zlučaĺnym slovam staić admoŭje nie abo zlučaĺny zlučnik (i, ci, abo i inš.), jaki źviazany z dadanaj častkaj, to jana nie addzialiajecca koskaj ad haloŭnaj častki.
    Napryklad:

    Nam treba viedać nie dzie ty byŭ, a što ty za dzień zrabiŭ.
    Jon spakojny i kali zaŭziata pracuje, i kali adpačyvaje.

  10. Dadanaja častka ŭ pazicyi paślia haloŭnaj, vyražanaja toĺki adnym zlučaĺnym slovam abo spalučeńniem sloŭ, koskaj nie addzialiajecca.
    Napryklad:

    Jany pajechali i nie skazali kudy.
    Nieviadoma chto tut haspadar.

Zapościć
Adpravić