Praviĺna!

Koska pry adasoblienych aznačaĺnych zvarotach i slovach §49

  1. Koskami vydzialiajucca:
    dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja dziejeprymietnikavymi i prymietnikavymi slovazlučeńniami, što stajać paślia nazoŭnika, jaki pajaśniajuć.
    Napryklad:

    Miž imion, praslaŭlienych na śviet, byli imiony našych bliźkich i znajomych (P.Hliebka).
    Viadoma, niama ŭžo taho piarestaha dyvana, kali biela-sinim polymiem palaje dol, zarosly pralieskami (I.Navumienka).
    Siniavokaja smuha, poŭnaja cieplyni i laski, pieścila daliokija liasy i kupčastyja biarozy (Ja.Kolas);
    dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami biez pajaśniaĺnych sloŭ, kali jany stajać paślia nazoŭnika, z jakim źviazany, i zvyčajna majuć padkreślienuju sensavuju nahruzku.
    Napryklad:
    Šumić raka, viasiolaja, žyvaja (A.Bačyla).
    A pad poŭnač pasypaŭ śniažok, založny, sporny, husty i suchi (Ja.Kolas).
    Chata, vymytaja i prybranaja, čakala haściej.
    Labanovič, zacikaŭlieny, hlianuŭ jašče raz na pasadu (Ja.Kolas);
    dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami_ (z pajaśniaĺnymi slovami i biez ich), kali jany stajać pierad nazoŭnikam i majuć dadatkovaje akaličnasnaje adcieńnie_ (pryčyny, ustupki).
    Napryklad:
    Uzrušany i vyviedzieny z raŭnavahi, staršynia hrozna ŭščuvaje krykunoŭ (Ja.Kolas).
    Zachoplieny hetaju novaju dumkaju, Prakop doŭha nie moža zasnuć (Ja.Kolas).
    Padachvočanyja, dužyja, chlopcy adrazu ŭzialisia za pracu (Ja.Kolas);
    dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami z pajaśniaĺnymi slovami i biez ich, jakija adnosiacca da nazoŭnika (pieravažna da dziejnika) i stajać pierad im, radziej – paślia jaho, alie addzielienyja ad hetaha nazoŭnika vykaźnikam ci inšymi člienami skaza.
    Napryklad:
    Mahutnyja ŭ svajoj vieličy, stajali staryja duby (I.Navumienka).
    Mokraja i prycisnutaja asieńnim choladam, ciapier heta raślinnaść usio jašče huścilasia i ŭparta zielianielasia (K.Čorny).
    Ihnaś viarnuŭsia dadomu praz dva tydni, schudniely, abarvany (U.Lipski);
    dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami, adzinočnyja i z pajaśniaĺnymi slovami, jakija adnosiacca da asabovych zajmieńnikaŭ.
    Napryklad:
    Pranikniciesia liuboŭju da majoj Bielarusi, liudzi. Vieličnaja i hordaja, jana taho vartaja (U.Karatkievič).
    Radasnaja zdahadka azaraje mianie, i, ździŭlieny, ja pavoli ŭstaju ŭ akopie (V.Bykaŭ).
    Piĺny, naściarožany, stupiŭ jon u chatu (I.Mieliež).
    Kali ŭ sklad adasoblienaha aznačaĺnaha zvarotu ŭkliučana inšaja ŭdakladniaĺnaja kanstrukcyja, to jana vydzialiajecca koskami:
    Navokal byŭ husty travianisty luh, usypany, niby pacierkami, rasoju… (Ja.Sipakoŭ).
    Kali dapasavanyja aznačeńni nie majuć vyražanaha akaličnasnaha značeńnia, koska moža nie stavicca:
    Praciaty marozam śnieh chrustka skrypieŭ pad nahami dzieda Talaša i hramoznaha Martyna Rylia (Ja.Kolas).

  2. Dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami, adzinočnyja i z pajaśniaĺnymi slovami, adasabliajucca i vydzialiajucca koskami i ŭ tym vypadku, kali pry ich zajmieńnik adsutničaje, alie padrazumiavajecca: Zaniaty dumkami, [ja] i nie zaŭvažyŭ, jak nadyšoŭ viečar.

  3. Kali da adnaho nazoŭnika abo zajmieńnika ŭ skazie adnosiacca niekaĺki adasoblienych aznačeńniaŭ, vyražanych dziejeprymietnikavymi i prymietnikavymi slovazlučeńniami abo adzinočnymi aznačaĺnymi slovami, to jany raździaliajucca koskami jak adnarodnyja člieny skaza.
    Napryklad:

    Danila Platonavič śmiajaŭsia ščyra i viesiela, hetak ža jak i jany, maladyja, badzioryja (I.Šamiakin).
    Jon [dzik], natapyrany, raz’jušany, raz’jatrany, stajaŭ niepadalioku ad toĺki što vyrytaj jamki i ciažka dychaŭ – baki jaho chadzili chodyram (B.Sačanka).

  4. Nie adasabliajucca i nie vydzialiajucca koskami dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja adzinočnymi prymietnikami i dziejeprymietnikami, što stajać paślia nazoŭnika, jaki pajaśniajuć i z jakim utvarajuć adno sensavaje celaje.
    Napryklad:

    Plyvie, hudzie šum hulki, budaŭničy… (Ja.Kupala).
    Travoju śpielaju, murožnaj usia zapachla sienažać (A.Astrejka).

  5. Nie vydzialiajucca koskami dapasavanyja aznačeńni, vyražanyja prymietnikami i dziejeprymietnikami (z pajaśniaĺnymi slovami abo biez ich), jakija pry ciesnaj suviazi z dziejaslovam stanoviacca imiennaj častkaj vykaźnika.
    Napryklad:

    Saša išla dadomu viasiolaja, uzrušanaja huĺnioj (I. Šamiakin).
    A lies, jak dobry toj znajomy, staić źbialiely, nieruchomy (Ja.Kolas).

  6. Adasabliajucca i vydzialiajucca koskami:
    niedapasavanyja aznačeńni, vyražanyja nazoŭnikami va ŭskosnych sklonach (z pajaśniaĺnymi slovami i biez ich), z prynazoŭnikami i, radziej, biez prynazoŭnikaŭ.
    Napryklad:

    Biez šapki, u adnoj himnaściorcy, Vasiĺ z usiaje sily pracavaŭ vioslami (I.Šamiakin).
    Chutčej by pryjšla zima, bielaja i maladaja, z malinavymi marazami, sa zvonam kańkoŭ na liodzie i navahodniaj jolkaj (P.Pančanka).
    Na haradok paŭzla ciomna-šyzaja chmara, z ružova-sierabrystymi bieražkami (S.Hrachoŭski);
    prydatki, jakija adnosiacca da asabovych zajmieńnikaŭ i zvyčajna stajać paślia ich, zredku – pierad zajmieńnikam.
    Napryklad:
    I toĺki jon, maroz zaŭziaty, maroz zanadta zuchavaty, adzin pa liesie pachadžaje… (Ja.Kolas).
    Vuń jany ciahnucca, varožyja akopy (A.Marcinovič).
    Syn lieśnika, ja sam z malienstva liubiŭ palić kaścior, pasiadzieć lia vohnišča (I.Šamiakin);
    prydatki, jakija adnosiacca da nazoŭnikaŭ, stajać paślia ich i nie ŭtvarajuć z imi ciesnaha sensavaha adzinstva, u tym liku i tyja, što dalučajucca pry dapamozie zlučnika jak (z adcieńniem pryčyny).
    Napryklad:
    I miadźviedź, daŭni ŭladar puščaŭ, taksama prabivaje sabie ściežku, prychodziačy z daliokich niaźviedanych schovaŭ (P.Piestrak).
    Ściapana, jak śmielaha saldata, časta pasylali ŭ raźviedku (V.Bykaŭ);
    prydatki, jakija z’jaŭliajucca ŭlasnymi imionami, stajać paślia ahuĺnaha nazoŭnika i majuć udakladniaĺnaje značeńnie (pierad imi možna biez źmieny sensu ŭstavić slovy heta značyć, a imienna).
    Napryklad:
    Čaściej zachodzić tudy i staršynia, Zachar Liemieš (Ja.Kolas).
    Heta byŭ naš susied, Ivan Brazoŭski, Šurkaŭ baćka (Ja.Bryĺ);
    prydatki, jakija adnosiacca da ŭlasnaha imia, stajać paślia jaho i majuć udakladniaĺnaje značeńnie.
    Napryklad:
    Hanna, maci Labanoviča, byla žančyna dobraja, pracavitaja, ruplivaja… (Ja.Kolas).
    Samaj vydatnaj fihuraj Adradžeńnia byŭ Francysk Skaryna, syn kupca z Polacka (U.Karatkievič).
    Pierad ulasnym imiem i ahuĺnym nazoŭnikam prydatak adasabliajecca toĺki tady, kali maje dadatkovaje akaličnasnaje značeńnie:
    Piśmieńnik-psicholah, Kolas vieĺmi dobra razumieŭ čalaviečyja charaktary (I.Šamiakin).
    Dva prydatki, jakija stajać pierad ulasnym imiem, koskami nie addzialiajucca, try i boliej – addzialiajucca: doktar techničnych navuk prafiesar Sidarčuk I.M.; načaĺnik štaba kapitan Dzianisaŭ; doktar techničnych navuk, prafiesar, laŭreat Dziaržaŭnaj premii Respubliki Bielaruś Maćkievič Ju.F.; dekan, doktar chimičnych navuk, prafiesar Vasiĺjeŭ A.A. i inš.
    Paślia ŭlasnaha imia prydatki takoha typu addzialiajucca koskami: M.I.Śmiajan, doktar sieĺskahaspadarčych navuk, prafiesar, akademik Nacyjanaĺnaj akademii navuk Bielarusi, zaslužany dziejač navuki Respubliki Bielaruś.

  7. Vydzialiajecca koskami prydatak da nazoŭnika abo asabovaha zajmieńnika, jaki jość abo padrazumiavajecca ŭ papiarednim skazie ci ŭ častcy skladanaha skaza:

    Dzie ž padzieŭsia toj Symon? Ci dzie chodzić spazarańnia, niepasieda-vietrahon? (Ja.Kolas).

Zapościć
Adpravić