Praviĺna!

Koska pamiž adnarodnymi člienami skaza §46

  1. Koskaj raździaliajucca adnarodnyja člieny skaza, jakija nie źviazany pamiž saboj zlučnikami.
    Napryklad:

    Źhinuli ściužy, marozy, miacielicy (Ja.Kupala).
    Naŭkola huŭ, hamaniŭ, mitusiŭsia saldacki natoŭp (V.Bykaŭ).
    Molada, choraša, zvonka śpiavaŭ harmanist (Ja.Bryĺ).
    Nie z’jaŭliajucca adnarodnymi člienami i nie addzialiajucca adzin ad adnaho koskaj dva dziejaslovy ŭ adnoĺkavaj formie, jakija stajać pobač, utvarajučy ŭ sensavych adnosinach adno celaje typu: Pajdu vaźmu. Pajści daviedacca. Vaźmi adniasi. Siadziem abmiarkujem. Ustań pahliadzi.

  2. Raździaliajucca koskami dva abo niekaĺki prymietnikaŭ-aznačeńniaŭ, jakija adnosiacca da adnaho i taho slova ŭ skazie i charaktaryzujuć pradmiet z adnaho boku, h.zn. nazyvajuć padobnyja prykmiety adnaho pradmieta.
    Napryklad:

    Miakkija, laskavyja huki strojnym suhalośsiem palilisia pa pakoi (Ja.Kolas).
    Bielaruś, tvoj narod dačakajecca zalacistaha, jasnaha dnia… (M.Bahdanovič).
    Raździaliajucca koskami aznačeńni, jakija abaznačajuć admietnyja adznaki roznych pradmietaŭ.
    Napryklad:
    Navučency himnazij majuć mahčymaść vyvučać niamieckuju, francuzskuju, ispanskuju, anhlijskuju litaratury.
    Nie raździaliajucca koskami nieadnarodnyja prymietniki-aznačeńni.
    Napryklad:
    Nad daliokimi liasami źvisala tonkaja blakitnaja smuha (Ja.Kolas).
    Ja hliadžu na zialionaje roslaje žyta, na krutyja murožnyja ŭ luzie stahi (S.Hrachoŭski).
    Plyvie nad vierasam chvajovy dušny pach (P.Pančanka).
    Nastali karotkija tumannyja asieńnija dni (Ja.Kolas).

  3. Koskaj addzialiajucca adnarodnyja člieny skaza, jakija źviazvajucca pamiž saboj zlučnikami a, alie, dy (u značeńni «alie»), adnak, choć, toĺki i inš.
    Napryklad:

    Paŭliuk toĺki zirnuŭ, alie ničoha nie skazaŭ (Ja.Kolas).
    Sonca toĺki što ŭzyšlo, adnak pryhravala ŭžo davoli horača (E.Samujlionak).
    Holas jaho ŭžo byŭ amaĺ zvyčajny, toĺki chrypieŭ… (I.Šamiakin).
    I dziadźka byŭ rybak vydatny, choć boĺš uryŭkavy, pryvatny… (Ja.Kolas).
    Doždž byŭ mocny, dy karotki.

  4. Koskaj addzialiajucca adnarodnyja člieny skaza, jakija źviazvajucca pry dapamozie parnych zlučnikaŭ jak … tak i; nie toĺki … alie (a) i; kali nie … to (dyk); choć … alie (a); choć i nie … zatoje (adnak); nie to što … alie i i inš.
    Napryklad:

    Pažar zaŭvažyli jak z barakaŭ, tak i z pasiolka (P.Piestrak).
    Maci jak niesla pateĺniu jaječni na stol, tak i zastyla z joju na paŭdarozie (I.Šamiakin).
    Kab nie to što skazać, alie i padumać nichto kiepskaha nie moh… (I.Mieliež).
    Jakub Kolas – paet, i paet nie toĺki ŭ svaich paemach, alie i ŭ prozie (B.Sačanka).

  5. Koskaj addzialiajucca adzin ad adnaho adnarodnyja člieny skaza, jakija źviazvajucca pry dapamozie paŭtornych zlučnikaŭ i … i, dy … dy, to … to, ni … ni, nie to … nie to, ci … ci, ci to … ci to, abo (aĺbo) … abo (aĺbo) i inš.
    Napryklad:

    Ja rad i soncu, i viaśnie, i doždžyku (Ja.Pušča).
    Paźbirać ich [liudziej] toĺki treba dy na dobruju darohu nastavić, dy dać im dobraha kamandzira (Ja.Kolas).
    Kascy iduć to hramadoju, to šnuram ciahnuć, čaradoju, to paasobku, to pa pary… (Ja.Kolas).
    Ni dalieč, ni čas nie zasloniać mnie rodnych baroŭ (Ja.Kolas).
    Potym čuvać ci to ptušyny ščebiet-pieraśvist, ci to viesnavoje buĺkańnie ručain (Ja.Bryĺ).

  6. Kali paŭtornyja zlučniki i … i, ni … ni, to … to źviazvajuć slovy jak adnarodnyja častki ŭstojlivych (fraziealahičnych) vyrazaŭ, to ŭ ich pierad hetymi zlučnikami koska nie stavicca.
    Napryklad:
    i dniom i nočču, i tudy i siudy, i śmiech i hrech, i śmiech i śliozy, i śmiech i hora, i skokam i bokam, i tak i siak, i tak i hetak, i tut i tam, i vašym i našym, i taki i hetaki, i ŭ chvost i ŭ hryvu;
    ni tak ni hetak, ni be ni me, ni sioje ni toje, ni z taho ni z siaho, ni ŭzad ni ŭpierad, ni žyvy ni miortvy, ni ryba ni miasa, ni kala ni dvara, ni dać ni ŭziać, ni mnoha ni mala, ni boĺš ni mienš, ni adtuĺ ni adsiuĺ, ni śviet ni zara, ni stać ni sieści, ni siela ni pala, ni sluchu ni duchu, ni skladu ni ladu, ni hnievu ni laśki, ni kanca ni kraju, ni svat ni brat, ni k sialu ni k horadu, ni ŭ kola ni ŭ miala, ni ŭ piać ni ŭ dziesiać, ni hroźbaj ni prośbaj, ni sporu ni ŭmalotu, ni domu ni lomu;
    to skokam to bokam, to siudy to tudy, to ŭzad to ŭpierad, to toje to sioje, to tak to siak i inš.

  7. Nie addzialiajucca koskaj dva adnarodnyja člieny skaza, jakija źviazvajucca paŭtornymi zlučnikami, kali jany pavodlie sensu i intanacyi ŭtvarajuć adzinstva.
    Napryklad:

    Jak chmary zakryli i sonca i zory, pajšoŭ [Kalina] partyzanić da boru… (P.Broŭka).
    Vitaju ciabie ja i soĺliu i chliebam! (Ja.Kupala).
    I dzień i dva jany ŭ darozie (Ja.Kolas).
    Ci viasnoju ci ŭlietku šmat narodu na palietku (A.Rusak).

  8. Koskaj raździaliajucca ŭsie adnarodnyja člieny skaza, kali papiarednija z ich źviazany pamiž saboj biez zlučnikaŭ, a nastupnyja – pry dapamozie paŭtornaha zlučnika i.
    Napryklad:

    Žyćcio čulasia ŭ travie, u hajočku, i liasočku, na paliach, i na luhach, i ŭ zialionieńkim lužočku, i ŭ kryničnych bierahach (Ja.Kolas).
    Dzień ihraje na žaliejcy, na trubie, i na ražku, i na sinim tryśniahu (M.Tank).

  9. Kali paŭtorny zlučnik i staić paślia pieršaha adnarodnaha čliena, pierad zlučnikam taksama stavicca koska.
    Napryklad:

    U pieśniach ža rodny kraj, rodnyja slovy žyli, i žyvuć, i žyć buduć (Ja.Kupala).

  10. Koskaj addzialiajucca adnatypnyja pary adnarodnych člienaŭ skaza, źviazanych pamiž saboj zlučnikam i. (U siaredzinie par koska nie stavicca.)
    Napryklad:

    Paetam svajoj spravy pavinien być kožny: kavaĺ i inžynier, matematyk i historyk, hieohraf i vykladčyk litaratury (V.Vitka).
    Sosny i viazy, duby i asiny vakol voziera vartaj pastali (Ja.Kupala).

  11. Kali zlučnik i źviazvaje boĺš jak dźvie pary adnarodnych člienaŭ skaza, to pierad im stavicca koska. (U siaredzinie par, źviazanych pamiž saboj zlučnikam i, koska nie stavicca.)
    Napryklad:

    Liasy ŭ našaj krainie možna sustreć vialikija i malyja, i hustyja i redkija, i chvojnyja i źmiešanyja.

  12. Kali zlučnik i źviazvaje nieadnatypnyja pary adnarodnych člienaŭ skaza, pamiž imi koska nie stavicca.
    Napryklad:

    Udzień i ŭnočy nad paliami i liasami čulisia vybuchi snaradaŭ i aŭtamatnaja stralianina (I.Mieliež).

Zapościć
Adpravić