Praviĺna!

Sufiksy §23

  1. Pieravažnaja boĺšaść zapazyčanych dziejaslovaŭ užyvajecca z sufiksam -ava- (-java-): dehradavać, faĺsifikavać, aryjentavać, prahnazavać, balansavać, cytavać, analizavać, iranizavać, kuĺtyvavać, kantaktavać, planavać, hrupavać, nacyjanalizavać, pryvatyzavać, deklaravać, likvidavać, aklimatyzavać, pierafrazavać, kvalifikavać, infarmavać, urbanizavać, katalizavać, funkcyjanavać, vajenizavać, kantraliavać, typizavać, parazitavać, finansavać, tyražavać, ihnaravać, reahavać, kansuĺtavać, prafiliavać, anhažavać, niervavać, abstrahavać, impartavać, debatavać, debiutavać, inśpiektavać, ekspartavać, rekanstrujavać, dyskutavać, pravakavać, finišavać.

  2. Dziejasloŭny sufiks -irava- (-yrava-) užyvajecca:
    kali biez hetaha sufiksa ŭźnikaje amanimija dziejaslovaŭ z dziejaslovami z sufiksam -ava- (-java-): buksiravaćbuksavać, paradziravaćparadavać, viziravaćvizavać, budziravaćbudavać, haziravaćhazavać, kamandziravaćkamandavać, paziravaćpazavać, pasiravaćpasavać, tušyravaćtušavać, paryravaćparavać, paniravaćpanavać, farmiravaćfarmavać, apaniravaćapanavać;
    kali dziejasloŭ biez -ir- (-yr-) hubliaje svaju farmaĺnuju i siemantyčnuju akreślienaść: šakiravać, bisiravać, braviravać, harmaniravać, drapiravać, labiravać, hrasiravać, kuryravać, laviravać, dekaryravać, sierviravać, fantaziravać, lakiravać, študziravać, musiravać, tatuiravać i inš.;
    kali dziejasloŭ maje vuzkaterminalahičnaje značeńnie: manciravać, pasiviravać, aksidziravać, zandziravać, dekaciravać, staliravać, dempfiravać, juziravać, juściravać, parafiravać, dyfundziravać.
    U niekatorych vypadkach paralieĺna ŭžyvajucca dźvie formy: demaśkiravaćdemaskavać, akupiravaćakupavać, kursiravaćkursavać, kaĺkiravaćkaĺkavać, baziravaćbazavać.

  3. Sufiks -ava- (-java-) pišacca ŭ nieaznačaĺnaj formie i formach prošlaha času tych dziejaslovaŭ, jakija ŭ pieršaj asobie adzinočnaha liku hubliajuć hety sufiks i zakančvajucca na -uju (-juju): halasujuhalasavać, halasavaŭ, halasavala, halasavali, načujunačavać, čarhujučarhavać, maliujumaliavać, kamandujukamandavać, pakutujupakutavać, daśliedujudaśliedavać, budujubudavać, rekamiendujurekamiendavać, charaktaryzujucharaktaryzavać.

  4. Sufiks -iva- (-yva-) pišacca ŭ nieaznačaĺnaj formie i asabovych formach ciapierašniaha času dziejaslova, a taksama ŭ formach prošlaha času niezakončanaha tryvańnia paślia źbiehu zyčnych, apošni z jakich l, r abo n: padkreślivać, padkreślivaju, padkreślivaŭ, padkreślivali; padtrymlivać, adyhryvać, vyvietryvać, zapeŭnivać, adroźnivać.

  5. Sufiks -va- pišacca ŭ astatnich vypadkach: vykonvać, vykonvaju, vykonvaŭ, vykonvali; adkazvać, vymiešvać, admiervać, zakančvać, zahadvać, adorvać, razbeščvać, padstreĺvać, razdumvać, zavajoŭvać, zaciarušvać, dahuĺvać, raźmiarkoŭvać, zabintoŭvać, raśpiloŭvać.
    U dziejaslovach vyjhravać i prajhravać pišacca sufiks -ava-.

  6. Kali nieaznačaĺnaja forma dziejaslova zakončanaha tryvańnia zakančvajecca na -ić abo -jać z papiaredniaj halosnaj, to ŭ niezakončanym tryvańni pierad sufiksam -va- pišacca j: utaićutojvać, supakoićsupakojvać, zasvoićzasvojvać, uzbroićuzbrojvać, napaićnapojvać, sklieićskliejvać, abnadzieićabnadziejvać; zasiejaćzasiejvać, abśmiajaćabśmiejvać, zapajaćzapajvać, nastajaćnastojvać.

  7. Sufiks -jen- pišacca ŭ dziejeprymietnikach, utvoranych ad dziejaslovaŭ na -ić, -ci: adčynieny, vybielieny, zhublieny, supakojeny, spojeny, nakormlieny, kuplieny, spahanieny, skryŭlieny, zapylieny, dazvolieny, zroblieny, paznajomlieny, asilieny, zakliejeny, spalieny, śchilieny, raziaŭlieny, prastrelieny; źviezieny, pryniesieny, rastresieny, zaviedzieny, spradzieny, pakradzieny, apliecieny, miecieny.

  8. Pry čarhavańni ŭ asnovie dziejaslova [s’] – [š], [z’] – [ž], [c’] – [č], [dz’] – [dž] u dziejeprymietnikach pišacca sufiks -an-: nasićnošany, urazićuražany, zaprasićzaprošany, krucićkručany, apiaredzićapiaredžany.

  9. Spalučeńnie halosnaj ja dziejasloŭnaj asnovy z sufiksam dziejeprymietnikaŭ -n- pišacca ŭ tych dziejeprymietnikach, jakija ŭtvorany ad dziejaslovaŭ na -jać-: pasiejany, raźviejany, zmuliany, ablajany, abstraliany, pavydumliany, abmianiany (ad abmianiać).

  10. Sufiks -jec- (-ac-) pišacca ŭ nazoŭnikach mužčynskaha rodu. Pry źmianieńni slova halosny vypadaje: akrajec, indyjec, raziec, iściec (rodny sklon istca), plyviec, mściviec, viaskoviec, karmiliec, udaliec, bajec, bieĺhijec, nieznajomiec, kańkabiežac, avarac, zaparožac.

  11. Sufiks -ic- (-yc-) pišacca ŭ nazoŭnikach žanočaha rodu i biehlaha halosnaha nie maje: vakolica, patylica, spadarožnica, mścivica, karmilica, roźnica, kirylica, knižyca.

  12. Pamianšaĺna-laskaĺny sufiksaĺny komplieks -ičk- (-yčk-) pišacca ŭ nazoŭnikach žanočaha rodu, jakija ŭtvarylisia ad sloŭ z finaĺliu -ic- (-yc-): lieśvička, krynička, sunička, zavušnička, zapaĺnička, _palička (ad palica), siastryčka.
    U astatnich vypadkach pišacca pamianšaĺna-laskaĺny sufiksaĺny komplieks -ječk- (-ačk-): dziadziečka, buteliečka, lialiečka, ciotačka, halovačka, bulačka, palačka (ad palka), rečačka, kuračka (ad kurka), kačačka, božačka, vušačka, Soniečka, Voliečka, Vaniečka, Ženiečka, Ściopačka, Natašačka, Hannačka.

  13. Sufiks -ak- (-jek-) pišacca nie pad naciskam u nazoŭnikach, jakija va ŭskosnych sklonach hubliajuć sufiksaĺnaje a ci je: sšytaksšytka, pasynakpasynka, kalasočakkalasočka, doždžyčakdoždžyčku, pryciemakpryciemku, alovakaloŭka, pierašyjekpierašyjka.

  14. Sufiksy -ik- (-yk-), -nik-, -čyk- pišucca niaźmienna va ŭsich formach sloŭ: konikkonika, stolikstolika, chlopčykchlopčyka, doždžykdoždžyku, vožykvožyka, tearetyktearetyka, spadarožnikspadarožnika, pieŭnikpieŭnika, daradčykdaradčyka.

  15. Sufiks -jeń- (-ań-) va ŭskosnych sklonach u adnych nazoŭnikach zachoŭvaje halosny, u druhich jaho hubliaje: vusieńvusienia, pramieńpramienia; alie: vučańvučnia, ščebieńščebniu, valasieńvalaśnia. Časam dapuskajucca abiedźvie formy: kipieńkipieniu i kipniu.

  16. Sufiksy -čyk- (-čyc-) i -ščyk- (-ščyc-) užyvajucca pry ŭtvareńni nazoŭnikaŭ, jakija nazyvajuć liudziej pavodlie zaniatkaŭ.
    Sufiks -čyk- (-čyc-) pišacca:
    kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na piaredniejazyčnyja d, t, z, s: ab’jezdčyk, dakladčyk, daradčyca, naladčyk, rakietčyk, pierapliotčyca, liotčyk, hruzčyk, vozčyk, rezčyk, pierapisčyk, pierapisčyca (a taksama ŭ adpaviednych prymietnikach: daradčyćki, pierapisčyćki i inš.);
    kali ŭ kancy ŭtvaraĺnaj asnovy adbyvajecca čarhavańnie [h] – [ž]: pierabiahaćpierabiežčyk, pierabiežčyca, pierabiežčyćki, niabohaniabožčyk, abciahvaćabciažčyca.
    Sufiks -ščyk- (-ščyc-) pišacca:
    kali asnova zakančvajecca na sanornyja r, l, m, n, j: zvarščyk, naborščyca, vuhaĺščyk, madeĺščyk, prybiraĺščyca, atamščyk, paromščyk, bietonščyca, zhonščyk, myjščyk, pajščyk, pajščyca, zabojščyk (a taksama ŭ adpaviednych prymietnikach: naborščyćki, pajščyćki i inš.);
    paślia spalučeńniaŭ tych ža sanornych z nastupnymi t, h utvaraĺnaj asnovy: pracentpracentščyca, alimientyalimientščyk, alimientščyca, kobaĺtkobaĺtščyk, ciubinhciubinhščyk;
    kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na hubnyja zyčnyja b, p, m, f i ŭ (z v): rubščyk, harderobščyca, apalubščyk, padkopščyk, skupščyk, skupščyca, paromščyk, litahrafščyk, buntaŭščyk, narychtoŭščyk, paliasoŭščyk, zabudoŭščyk.

  17. Z dapamohaj sufiksaŭ -čyn- i -ščyn- utvarajucca dźvie siemantyčna roznyja hrupy nazoŭnikaŭ: nazoŭniki sa značeńniem peŭnaj hramadskaj z’javy i nazoŭniki sa značeńniem rehijona, abšaru.
    Sufiks -čyn- pišacca paślia ŭtvaraĺnych asnoŭ, što zakančvajucca na dt, zs, žš, č: skladčyna (sklad-), spadčyna (spad-), azijatčyna (azijat-), saldatčyna (saldat-), bratčyna (brat-), staraśvietčyna (-śviet-), kazaččyna (kazak-/kazač-), rekrutčyna (rekrut-); Valahodčyna (valahod-), Brestčyna (brest-), Navahrudčyna (navahrud-), Noŭharadčyna (noŭharad-), Suražčyna (suraž-), Dobruščyna (dobruš-), Niamieččyna (niamiec-/niamieč-), Tureččyna (turec-/tureč-), Dabružčyna (dabruž-), Hluščyna (Hlusk: hluch-/hluš-), Hreščyna (Hresk: hrec-/hreš-), Polaččyna (Polack: polat-/polac-/polač-), Sluččyna (Sluck: sluc-/sluč-).
    Sufiks -ščyn- pišacca paślia ŭtvaraĺnych asnoŭ, što zakančvajucca na hubnyja b, p, m, f, v abo sanornyja n, r, l, j, a taksama ŭ (z v abo l): skupščyna (skup-), ździeĺščyna (ździeĺ-), nieliehaĺščyna (nieliehaĺ-), partyzanščyna (partyzan-), minuŭščyna (minul-/minuŭ-), sub’jektyŭščyna (sub’jektyv-/sub’jektyŭ-), litaraturščyna (litaratur-), vajenščyna (vajen-), kampaniejščyna (kampaniej-), tarabarščyna (tarabar-), tatarščyna (tatar-), kancyliarščyna (kancyliar-), papoŭščyna (papov-/papoŭ-), chavanščyna (chavan-), mitynhoŭščyna (mitynhov-/mitynhoŭ-), cyhanščyna (cyhan-); Braslaŭščyna (braslaŭ-), Homieĺščyna (homieĺ-), Hucuĺščyna (hucuĺ-), Hrodzienščyna (hrodzien-), Smalienščyna (smalien-), Minščyna (min-), Babrujščyna (babruj-), Zeĺvienščyna (zeĺvien-), Mahilioŭščyna (mahilioŭ-), Viciebščyna (vicieb-).
    Sufiks _-ščyn- pišacca i tady, kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na zyčny z papiarednim sanornym: intelihientščyna (intelihient-), emihrantščyna (emihrant-), Samarkandščyna (samarkand-).

  18. U prymietnikach i prysloŭjach z laskaĺnym značeńniem:
    paślia miakkich zyčnych niezaliežna ad miesca nacisku pišacca sufiks -jeńk-: krucieńki, malieńki, cichieńka, paŭniusieńka, utuĺnieńki, nizieńki, bielieńki, borździeńki, chucieńka;
    paślia ćviordych zyčnych pad naciskam pišacca sufiks -eńk-, a nie pad naciskam -ańk-: daražéńki, staréńki, charóšańki, śviéžańki, dóbrańki, haráčańki.

  19. Padvojenaje nn pišacca ŭ sufiksaĺnaj marfiemie -enn- (-jenn-) u prymietnikach z pavieličaĺnym značeńniem (strašenny, zdaravienny, taŭścienny, chudzienny, vysačenny), u prymietnikach z jakasna-adnosnym značeńniem (dratvienny, brytvienny, dareformienny, abiedzienny, śviaščenny, vohnienny).

  20. Padvojenaje nn pišacca na styku ŭtvaraĺnaj asnovy i sufiksa pamiž halosnymi:
    kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na n, a sufiks pačynajecca z hetaj ža litary: dziońnik, imianińnik, siańnik, malińnik, vyhnańnik, dziańnica, abrańnica, padakońnik, końnik, konny, sasońnik, karcinny, dyvizijonny, hartanny, hlybinny, vinny, lietucienny, paddonny, vajenny, viasieńni, niaspynny, biassonny, ajčynny, biaźvinny, niezamienny, praścinny, drenny, dabračynny, parajonny;
    kali asnova slova zakančvajecca na nn, a sufiks pačynajecca zyčnym n: vanny (nabor), mannyja (krupy); u prymietnikach, utvoranych ad nazoŭnikaŭ na -mia: imienny, imianny, pajmienny, pliemianny, stramianny, ciemianny.
    Vykliučeńnie: palymiany.

  21. Sufiksy -sk- i -stv- pišucca:
    kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na s, to na piśmie spalučeńnie ss pieradajecca adnoj litaraj: matrośki, ruśki, bielaruśki, chakaśki, papuaśki, tunhuśki, laośki, handuraśki, ueĺśki, adeśki, arzamaśki, viĺniuśki, čavuśki, kopyśki, palieśki, zalieśki, pruśki, tbiliśki, kutaiśki, tuniśki, eśkimośki, induśki, pielapanieśki;
    kali ŭtvaraĺnaja asnova zakančvajecca na d, z, to spalučeńnie ich z sufiksaĺnym s padajecca jak ds, zs: horadharadśki, liudliudśki, hramadahramadstva, susiedsusiedśki, parachodparachodstva, biadabiedstva, Biesiadźbiesiadski; francuzfrancuźśki, Kaŭkazkaŭkaźśki, Siliezijasilieźśki;
    u slovach, vytvornych ad asnoŭ slavianskaha pachodžańnia na k, spalučeńnie k z sufiksaĺnym s na piśmie pieradajecca jak c: liaśnictva, mastactva, svajactva, spabornictva, harniaćki, kazaćki, kryžaćki, sakavićki, aśvietnićki, nahliadaĺnićki, slavaćki, haradoćki, bielastoćki, uladzivastoćki, čašnićki;
    u slovach, utvoranych ad asnoŭ na k nieslavianskaha pachodžańnia, na piśmie zachoŭvajecca spalučeńnie ks: arynokśki, ńju-jorkśki, banhkokśki, buzulukśki, ciurkśki, karakśki, karakalpakśki, kviebiekśki, tadžykśki, uźbiekśki;
    u prymietnikach, utvoranych ad hieahrafičnych nazvaŭ na -ka, -ki, zyčny k (kali pierad im jość inšy zyčny) u kancy slova pierad sufiksam -sk- źnikaje: krupśki (Krupki), dudzinśki (Dudzinka), cierachoŭśki (Cierachoŭka), jamajśki (Jamajka), viaćki (Viatka); alie: kasablankśki;
    kali ŭtvaraĺny nazoŭnik zakančvajecca na litary -sk, to sufiks -sk- źlivajecca z imi: Pinskpinśki, Hluskhluśki, Novasibirsknovasibirśki, Damaskdamaśki, etrusketruśki; alie: baskbaskśki;
    kali ŭtvaraĺnaja asnova slova zakančvajecca na t, c, č, a sufiks pačynajecca zyčnym s, to spalučeńni ts, cs, čs na piśmie pieradajucca praz c zhodna z vymaŭlieńniem: ahienctva, balćki, braćki, advakaćki, saldaćki, labaranćki, parlamienćki, breśćki, biejrućki, pa-farmaliscku, pa-intelihiencku, vydaviectva, kraviećki, ivianiećki, prypiaćki, suećki, pa-spažyviecku, pa-kupiecku, tkaćki, baranavićki, paryćki, hrećki (arech), skrypaćki, čytaćki, pa-dziavocku;
    kali ŭtvaraĺnaja asnova slova zakančvajecca na ž, š, ch (u tym liku i pry čarhavańni [h] – [ž], [ch] – [š]), a sufiks pačynajecca zyčnym s, to spalučeńni žs, šs u ahuĺnych nazvach pieradajucca toĺki adnym s: tavaryštavarystva, charošycharastvo, mnoh/množmnostva, uboh/ubožubostva, boh/božbośki, ptach/ptašptastva, našnaśki, a taksama kniažyćkniastva. U niekatorych vypadkach napisańnie takich sloŭ vyznačajecca pa sloŭniku, čarhavańnie [h] – [ž], [ch] – [š] adsutničaje: Buhbuhśki, Haahahaahśki, Katanhakatanhśki, kazachkazachśki, Ciurychciurychśki, Karabachkarabachśki, fielachfielachśki, šachšachśki, niŭchniŭchśki, Pieciarburhpieciarburhśki;
    u prymietnikach, utvoranych ad ulasnych nazvaŭ i nazvaŭ narodaŭ, spalučeńni žs, šs pieradajucca niaźmienna: Niaśvižniaśvižśki, Suražsuražśki, Paryžparyžśki, Balchašbalchašśki, latyšlatyšśki, čuvaščuvašśki, Volh/Volžvolžśki, čech/češčešśki, Prah/Pražpražśki, varah/varažvaražśki.

  22. Padvojenaje cc pišacca:
    u infinityvie zvarotnych dziejaslovaŭ: zmahacca, bracca, kupacca, vučycca, prasicca, imčacca;
    u treciaj asobie adzinočnaha i množnaha liku zvarotnych dziejaslovaŭ: zmahajecca, zmahajucca, biarecca, biarucca, kupajecca, kupajucca, vučycca, vučacca, prosicca, prosiacca, imčycca, imčacca;
    u ličebnikach adzinaccaćdvaccać, tryccać i vytvornych ad ich: adzinaccaty, dvaccatka, piatnaccacihadovy.

Zapościć
Adpravić